Okręt warsztatowy

Wyprawa polskiej floty na Hajnan w toku wojny Japonią wykazała m.in. potrzebę posiadania w składzie sił morskich wyspecjalizowanego okrętu warsztatowego, który mógłby udzielać wsparcia zespołowi floty odbywającemu długi rejs, w trakcie którego różnego rodzaju awarie i uszkodzenia były wręcz nieuniknione. Ponieważ przed 1905 r. nie mieliśmy w składzie floty takiej jednostki, trzeba było ad hoc przystosować do pełnienia funkcji jednostki warsztatowej jeden z transportowców. Aby w przyszłości uniknąć konieczności takiego improwizowania, postanowiłem wcielić stosowną jednostkę w skład floty. Jest to jeden z trzech zakupionych transportowców, z których dwa, jak pamiętamy, zostały mają pełnić funkcję węglowców, a trzecia –  właśnie jednostki warsztatowej. Wydaje się, że kadłub bazowy jest wystarczająco obszerny, by zaaranżować odpowiednio obszerne pomieszczenia magazynowe i warsztaty. Okręt nie grzeszy nadmiernym uzbrojeniem, bo też nie przewiduję by gdziekolwiek miał się ruszać sam – wręcz przeciwnie, jeśli już, to w składzie większego zespołu, który miałby obsługiwać.

 Hefajstos, polish repair ship laid down 1902, purchased 1905, rebuilt 1906

Displacement:
    6 484 t light; 6 634 t standard; 7 269 t normal; 7 778 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    374,48 ft / 351,02 ft x 51,57 ft x 21,42 ft (normal load)
    114,14 m / 106,99 m x 15,72 m  x 6,53 m

Armament:
      2 - 2,95" / 75,0 mm guns in single mounts, 12,87lbs / 5,84kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on centreline ends, evenly spread, 1 raised mount
      2 - 2,24" / 57,0 mm guns in single mounts, 5,23lbs / 2,37kg shells, 1885 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on side, all amidships, all raised mounts - superfiring
    Weight of broadside 36 lbs / 16 kg
    Shells per gun, main battery: 200

Machinery:
    Coal fired boilers, complex reciprocating steam engines,
    Direct drive, 1 shaft, 3 691 ihp / 2 753 Kw = 14,00 kts
    Range 9 500nm at 8,00 kts
    Bunker at max displacement = 1 144 tons (100% coal)

Complement:
    393 - 511

Cost:
    £0,309 million / $1,236 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 5 tons, 0,1%
    Machinery: 559 tons, 7,7%
    Hull, fittings & equipment: 4 670 tons, 64,2%
    Fuel, ammunition & stores: 786 tons, 10,8%
    Miscellaneous weights: 1 250 tons, 17,2%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      16 280 lbs / 7 385 Kg = 1 264,8 x 3,0 " / 75 mm shells or 3,2 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 1,19
    Metacentric height 2,6 ft / 0,8 m
    Roll period: 13,6 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 30 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,01
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 1,20

Hull form characteristics:
    Hull has raised forecastle
    Block coefficient: 0,656
    Length to Beam Ratio: 6,81 : 1
    'Natural speed' for length: 18,74 kts
    Power going to wave formation at top speed: 36 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 15
    Bow angle (Positive = bow angles forward): 0,00 degrees
    Stern overhang: 23,46 ft / 7,15 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        26,02 ft / 7,93 m
       - Forecastle (12%):    25,03 ft / 7,63 m (18,54 ft / 5,65 m aft of break)
       - Mid (50%):        14,57 ft / 4,44 m
       - Quarterdeck (9%):    16,57 ft / 5,05 m
       - Stern:        18,54 ft / 5,65 m
       - Average freeboard:    17,32 ft / 5,28 m

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 45,5%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 107,0%
    Waterplane Area: 13 762 Square feet or 1 279 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 302%
    Structure weight / hull surface area: 206 lbs/sq ft or 1 008 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 2,80
        - Longitudinal: 6,70
        - Overall: 3,05
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is excellent
    Room for accommodation and workspaces is adequate
    Good seaboat, rides out heavy weather easily

Monitor diagonalny

Znalazł się w Biurze Konstrukcyjnym naszej floty pewien młody, nieortodoksyjnie myślący inżynier okrętowy, którego idee fixe było zbudowanie okrętu mogącego strzelać z wszystkich swoich dział w dowolnym kierunku. Przypominało to różne pomysły z lat 80-tych XIX w., kiedy to zbudowano na świecie kilka pancerników z rozmieszczonymi diagonalnie wieżami artylerii głównej, co w zamyśle miało dawać taką właśnie możliwość. Była to jednak, w kontekście zastosowanych wówczas rozwiązań możliwość czysto teoretyczna, bowiem nadbudówki czy maszty ograniczały skutecznie pola ostrzału, limitując możliwość prowadzenia ognia z wszystkich dział praktycznie tylko do osi wzdłużnej bądź poprzecznej jednostki, z bardzo małymi odchyłkami w innych kierunkach.  Nasz bohater myślał nawet o takiej konstrukcji pancerniku, tyle że w nowocześniejszym wydaniu, ale opór konserwatywnie nastawionych admirałów skutecznie hamował jego zapędy. Postanowił wobec tego pomysłem zainteresować monarchę.  Jego umiejętności perswazji okazały się na tylko duże, że zdołał przekonać do swoich racji niezbyt zorientowanego w sprawach morskich króla. Ten wezwał dowódcę floty, polecając umożliwienie naszemu inżynierowi  zrealizowania jego niekonwencjonalnego pomysłu. Admiralicja utargowała jedynie ograniczenie realizacji do stosunkowo małego i prostego w budowie (w porównaniu do pancernika) monitora, dla którego nawet udało się znaleźć zastosowanie (co prawda – dość wymuszone..). Akurat bowiem dni swych dożywały w odległym Togo dwa stare monitory typu Tantal, dla których i tak potrzebny był jakiś następca. Nie bez racji dowodzono, że jeśli nowa jednostka miała by się okazać niewypałem, to najmniejsza z tego szkoda będzie w peryferyjnej i raczej niespecjalnie zagrożonej atakiem kolonii…    
Poniżej prezentuję dwa warianty malowania monitora, a także – celem rozwiania wątpliwości do możliwości odbycia przez jednostkę rejsu do odległej kolonii – okręt w konfiguracji do przebazowania. Pomysł z prowizorycznym ożaglowaniem jest na pewno niecodzienny, ale ma swój precedens – w analogiczny sposób Brytyjczycy ekspediowali do Indii i Australii swoje monitory typu Cerberus w latach 70-tych XIX w. (dodatkowo zaopatrzyli je w drewniane nadburcia, ze względu na nadzwyczaj niską burtę tych jednostek, ja uznałem, że w tym przypadku nie jest to konieczne). Przy okazji, na trzecim rysunku jednostka prezentuje sposób składania masztu z antenami radiowymi, co umożliwia absolutnie niczym nieograniczone kąty ostrzału dla wież artylerii głównej (oczywiście, po zdemontowaniu takielunku).

Herakles, polish monitor laid down 1906

Displacement:
    2 858 t light; 2 980 t standard; 3 050 t normal; 3 106 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    277,92 ft / 277,43 ft x 55,54 ft x 10,83 ft (normal load)
    84,71 m / 84,56 m x 16,93 m  x 3,30 m

Armament:
      4 - 7,99" / 203 mm guns (2x2 guns), 255,24lbs / 115,78kg shells, 1892 Model
      Breech loading guns in turrets (on barbettes)
      on side, all amidships, all raised mounts - superfiring
      4 - 2,95" / 75,0 mm guns in single mounts, 12,87lbs / 5,84kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on side, all amidships
    Weight of broadside 1 072 lbs / 486 kg
    Shells per gun, main battery: 100

Armour:
   - Belts:        Width (max)    Length (avg)        Height (avg)
    Main:    8,50" / 216 mm    106,43 ft / 32,44 m    6,76 ft / 2,06 m
    Ends:    Unarmoured
      Main Belt covers 59% of normal length
      Main belt does not fully cover magazines and engineering spaces

   - Torpedo Bulkhead:
        0,98" / 25 mm      66,73 ft / 20,34 m    10,01 ft / 3,05 m

   - Gun armour:    Face (max)    Other gunhouse (avg)    Barbette/hoist (max)
    Main:    10,0" / 254 mm    7,52" / 191 mm        10,0" / 254 mm

   - Armour deck: 1,50" / 38 mm, Conning tower: 10,00" / 254 mm

Machinery:
    Coal fired boilers, complex reciprocating steam engines,
    Direct drive, 2 shafts, 2 039 ihp / 1 521 Kw = 13,30 kts
    Range 1 950nm at 7,00 kts
    Bunker at max displacement = 126 tons (100% coal)

Complement:
    204 - 266

Cost:
    £0,253 million / $1,014 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 134 tons, 4,4%
    Armour: 1 088 tons, 35,7%
       - Belts: 328 tons, 10,7%
       - Torpedo bulkhead: 24 tons, 0,8%
       - Armament: 367 tons, 12,0%
       - Armour Deck: 324 tons, 10,6%
       - Conning Tower: 45 tons, 1,5%
    Machinery: 291 tons, 9,6%
    Hull, fittings & equipment: 1 345 tons, 44,1%
    Fuel, ammunition & stores: 191 tons, 6,3%
    Miscellaneous weights: 0 tons, 0,0%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      4 934 lbs / 2 238 Kg = 19,3 x 8,0 " / 203 mm shells or 1,8 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 1,18
    Metacentric height 2,8 ft / 0,9 m
    Roll period: 13,9 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 51 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,25
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 1,02

Hull form characteristics:
    Hull has a flush deck
    Block coefficient: 0,640
    Length to Beam Ratio: 4,99 : 1
    'Natural speed' for length: 16,66 kts
    Power going to wave formation at top speed: 40 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 50
    Bow angle (Positive = bow angles forward): 0,00 degrees
    Stern overhang: 0,49 ft / 0,15 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        9,48 ft / 2,89 m
       - Forecastle (20%):    8,46 ft / 2,58 m
       - Mid (50%):        8,46 ft / 2,58 m
       - Quarterdeck (15%):    8,46 ft / 2,58 m
       - Stern:        8,46 ft / 2,58 m
       - Average freeboard:    8,55 ft / 2,60 m
    Ship tends to be wet forward

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 101,0%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 92,4%
    Waterplane Area: 11 695 Square feet or 1 086 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 111%
    Structure weight / hull surface area: 96 lbs/sq ft or 468 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 0,97
        - Longitudinal: 1,36
        - Overall: 1,00
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is adequate
    Room for accommodation and workspaces is adequate

Nowe węglowce

Jak pamiętamy, w czasie dopiero co zakończonego konfliktu z Japonią zaistniała konieczność wysłania dużych zespołów okrętów bojowych w rejs na drugi koniec kuli ziemskiej (dystans Lipawa-Hajnan to ponad 10.000 mil przez kanał sueski, a prawie 14.000 mil wokół Afryki!). W tamtym czasie polska flota dysponowała zaledwie jednym węglowcem, który zresztą wybuch wojny zastał na Hajnanie. Aby więc takie rejsy były możliwe, koniecznym okazało się wyczarterowanie licznych statków cywilnych, które wiozły by węgiel dla wysyłanych eskadr. Znane też były kłopoty, jakie miała eskadra Rożestwieńskiego z węglowcami niemieckimi, które obawiały się płynąć wraz z flotą rosyjską w obliczu możliwego napotkania sił japońskich, co zmusiło samego Mikołaja II do interwencji w tej sprawie u kajzera. W obliczu takich okoliczności, po wojnie powzięto w polskiej admiralicji postanowienie, że należy uniezależnić się od jednostek cywilnych w zakresie zaopatrzenia floty w węgiel i postanowiono nabyć w tym celu kilka statków pływających dotąd pod banderą cywilną. Udało się zakupić trzy nowe (zbudowane w latach 1902-1903) i dość szybkie frachtowce, z których dwa miały być wykorzystywane jako węglowce floty, a trzeci postanowiono przebudować na okręt warsztatowy (jako że i  w tym zakresie flota polska w czasie wojny była zmuszona do improwizacji..) 

Równe, polish collier laid down 1902, purchased 1905

Displacement:
    6 515 t light; 6 665 t standard; 7 303 t normal; 7 813 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    374,48 ft / 351,02 ft x 51,57 ft x 21,52 ft (normal load)
    114,14 m / 106,99 m x 15,72 m  x 6,56 m

Armament:
      3 - 2,95" / 75,0 mm guns in single mounts, 12,87lbs / 5,84kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on centreline, evenly spread, 2 raised mounts
      Aft Main mounts separated by engine room
    Weight of broadside 39 lbs / 18 kg
    Shells per gun, main battery: 200

Machinery:
    Coal fired boilers, complex reciprocating steam engines,
    Direct drive, 1 shaft, 3 701 ihp / 2 761 Kw = 14,00 kts
    Range 9 500nm at 8,00 kts
    Bunker at max displacement = 1 147 tons (100% coal)

Complement:
    79 - 103

Cost:
    £0,311 million / $1,242 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 5 tons, 0,1%
    Machinery: 561 tons, 7,7%
    Hull, fittings & equipment: 1 549 tons, 21,2%
    Fuel, ammunition & stores: 788 tons, 10,8%
    Miscellaneous weights: 4 400 tons, 60,3%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      3 673 lbs / 1 666 Kg = 274,2 x 3,0 " / 76 mm shells or 0,6 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 0,84
    Metacentric height 1,3 ft / 0,4 m
    Roll period: 19,3 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 70 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,01
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 2,00

Hull form characteristics:
    Hull has raised forecastle
    Block coefficient: 0,656
    Length to Beam Ratio: 6,81 : 1
    'Natural speed' for length: 18,74 kts
    Power going to wave formation at top speed: 36 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 35
    Bow angle (Positive = bow angles forward): 0,00 degrees
    Stern overhang: 23,46 ft / 7,15 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        25,92 ft / 7,90 m
       - Forecastle (12%):    24,93 ft / 7,60 m (18,44 ft / 5,62 m aft of break)
       - Mid (50%):        14,47 ft / 4,41 m
       - Quarterdeck (9%):    16,47 ft / 5,02 m
       - Stern:        18,44 ft / 5,62 m
       - Average freeboard:    17,22 ft / 5,25 m

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 91,3%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 106,1%
    Waterplane Area: 13 762 Square feet or 1 279 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 131%
    Structure weight / hull surface area: 69 lbs/sq ft or 335 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 0,93
        - Longitudinal: 2,20
        - Overall: 1,01
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is adequate
    Room for accommodation and workspaces is adequate
    Ship has slow, easy roll, a good, steady gun platform
    Excellent seaboat, comfortable, can fire her guns in the heaviest weather

Równe (1902, purchased 1905)
Łęczyca (1903, purchased, 1905)

Lodołamacz

Pojawiły się swego czasu na blogu głosy za lodołamaczem dla naszej floty. I słusznie, bo Bałtyk to morze które potrafi być skute lodem przez parę miesięcy (przynajmniej w tamtych czasach;-)) Przydatność takiej jednostki nie budzi więc, jak sądzę, większych wątpliwości. Trudno się jakoś specjalnie rozwodzić nad cechami takiej jednostki – ma oczywiście wszystkie cechy niezbędne dla lodołamacza (wzmocniony kadłub, odpowiednio silne maszyny, specjalny kształt kadłuba a zwłaszcza dziobu ułatwiający „wślizgiwanie się” kadłuba na lód i  kruszenie go swoim ciężarem itd.). Uzbrojenie jednostki w jej podstawowej roli lodołamacza jest czysto symboliczne, nie przewiduję bowiem żadnego udziału w akcjach bojowych, ani pływania w jakichś niebezpiecznych rejonach, gdzie trzeba by mieć się czym bronić. W razie potrzeby wyobrażam sobie jednak pełnienie przezeń roli pomocniczego okrętu wojennego – w takim wypadku zamontowanie dodatkowego uzbrojenia nie powinno nastręczać większych problemów ze względu na posiadaną rezerwę wyporności.

Uprzedzając pytania – jednostka oczywiście nie jest opancerzona, zasymulowałem jedynie zwiększoną grubość poszycia burt okrętu. Nie mając jednak dokładnych danych jak faktycznie wzmacniano burty lodołamaczy, założyłem grubość 1 cala na wysokości 4 m – tj. po ok. 2 m powyżej i poniżej linii wodnej, co ma w zamyśle zabezpieczać burty przed spiętrzonymi fragmentami pokruszonego przez dziób jednostki lodu. Jeżeli przesadziłem, niedoszacowałem albo w ogóle popełniłem jakiś nonsens, to piszcie – wprowadzenie stosownych korekt do raportu nie przedstawia żadnego problemu:-)

Goliat, polish icebreaker laid down 1904 (Engine 1905)

Displacement:
    2 039 t light; 2 086 t standard; 2 300 t normal; 2 470 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    221,37 ft / 213,32 ft x 45,14 ft x 15,94 ft (normal load)
    67,47 m / 65,02 m x 13,76 m  x 4,86 m

Armament:
      2 - 2,24" / 57,0 mm guns in single mounts, 5,23lbs / 2,37kg shells, 1885 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on side, all forward, all raised mounts - superfiring
    Weight of broadside 10 lbs / 5 kg
    Shells per gun, main battery: 250

Armour:
   - Belts:        Width (max)    Length (avg)        Height (avg)
    Main:    0,98" / 25 mm    213,32 ft / 65,02 m    13,32 ft / 4,06 m
    Ends:    Unarmoured
      Main Belt covers 154% of normal length

Machinery:
    Coal fired boilers, complex reciprocating steam engines,
    Direct drive, 2 shafts, 7 092 ihp / 5 292 Kw = 16,00 kts
    Range 4 000nm at 10,00 kts
    Bunker at max displacement = 384 tons (100% coal)

Complement:
    165 - 215

Cost:
    £0,144 million / $0,576 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 1 tons, 0,1%
    Armour: 103 tons, 4,5%
       - Belts: 103 tons, 4,5%
       - Torpedo bulkhead: 0 tons, 0,0%
       - Armament: 0 tons, 0,0%
       - Armour Deck: 0 tons, 0,0%
       - Conning Tower: 0 tons, 0,0%
    Machinery: 511 tons, 22,2%
    Hull, fittings & equipment: 909 tons, 39,5%
    Fuel, ammunition & stores: 261 tons, 11,3%
    Miscellaneous weights: 514 tons, 22,3%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      2 410 lbs / 1 093 Kg = 426,5 x 2,2 " / 57 mm shells or 0,8 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 1,10
    Metacentric height 1,8 ft / 0,6 m
    Roll period: 14,1 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 73 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,00
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 1,47

Hull form characteristics:
    Hull has raised forecastle
    Block coefficient: 0,524
    Length to Beam Ratio: 4,73 : 1
    'Natural speed' for length: 14,61 kts
    Power going to wave formation at top speed: 57 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 50
    Bow angle (Positive = bow angles forward): 7,00 degrees
    Stern overhang: 5,97 ft / 1,82 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        16,96 ft / 5,17 m
       - Forecastle (12%):    15,45 ft / 4,71 m (12,50 ft / 3,81 m aft of break)
       - Mid (50%):        10,96 ft / 3,34 m
       - Quarterdeck (8%):    11,98 ft / 3,65 m
       - Stern:        12,50 ft / 3,81 m
       - Average freeboard:    12,18 ft / 3,71 m

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 97,3%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 87,8%
    Waterplane Area: 6 561 Square feet or 610 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 139%
    Structure weight / hull surface area: 90 lbs/sq ft or 440 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 1,51
        - Longitudinal: 5,84
        - Overall: 1,73
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is adequate
    Room for accommodation and workspaces is cramped
    Ship has slow, easy roll, a good, steady gun platform
    Good seaboat, rides out heavy weather easily

Podsumowanie przebiegu działań wojennych

Wojna skończona, czas więc na podsumowanie strat i wyciagnięcie wniosków. Wbrew pozorom wynik zmagań nie stanowi dla naszej floty powodu do wstydu. Straciliśmy co prawda więcej okrętów wojennych niż przeciwnik, ale sumaryczna wyporność zatopionych jednostek japońskich jest większa. Ponadto, całkiem spore okazały się straty japońskiej żeglugi cywilnej – na co złożyły się jednostki zatopione bądź zagarnięte przez nasze krążowniki pomocnicze, zniszczone w czasie rajdu na Formozę, jak również utracone przez wroga jako brandery w czasie prób zablokowania portu Haikou.

Przechodząc do konkretów, strona polska utraciła:

Pancernik Kazimierz II Sprawiedliwy, stary krążownik pancerny Władysław Łokietek, krążowniki pancernopokładowe Stefan Czarniecki, Cedynia i Leander, krążowniki pomocnicze Hajnan i Dedal, stawiacz min Bałtyk, niszczyciele Tornado, Halny i Monsun, torpedowce Czujny i Sęp, kanonierki Bellerofont, Smok, Perun, Kraken i Menelaos, kanonierki torpedowe Taku, Orion i Talos oraz patrolowce Kormoran i Czajka. Łącznie 23 jednostki o wyporności 41.999 ton. Do tego utracono 1 liniowiec pasażerski zaadaptowany do roli transportowca wojska – Warszawa o pojemności 7.850 BRT.

Z kolei straty floty japońskiej (tylko w starciach z flotą polską bądź w wyniku jej działań) obejmowały 16 jednostek, w tym: pancerniki Chin Yen i Mikawa, krążownik pancerny Yakushi, krążowniki pancernopokładowe Akashi, Matsushima i Takasago, krążowniki pomocnicze Daichu Maru i Dainan Maru, niszczyciel Kagero, torpedowce Fukuryu, Sghirataka, Hayabusa i 75 oraz kanonierki pomocnicze Kosho Maru, Kagawa Maru i Yoshidagawa Maru – łącznie 47.900 ton. Poważnie uszczuplony został japoński tonaż handlowy – straty bezpowrotne objęły bowiem 30 jednostek: Aikawa Maru, Ashin Maru, Tedorigawa Maru, Kwaiju Maru, Bankoku Maru, Zinbu Maru, Sakai Maru, Saikyo Maru, Otowa Maru, Himeno Maru, Ataka Maru, Fukuoka Maru, Kumamoto Maru, Ise Maru, Urado Maru, Aichi Maru, Karasaki Maru, Mandasan Maru, Hako Maru,  Kisshin Maru, Akashi Maru, Awa Maru, Okinawa Maru, Ryuyo Maru, Hinode Maru, Ceylon Maru, Shigizan Maru, Hiroshima Maru, Fushiki Maru, Yasukuni Maru o łącznej pojemności aż 81.427 BRT. W powyższej liczbie nie ujęto jednostek państw neutralnych posłanych na dno bądź zagarniętych w związku z przewożeniem przez nie kontrabandy.

Na podstawie przebiegu działań wojennych wyciągnięto następujące wnioski:      

- wzrost znaczenia broni minowej i prawdopodobny duża jej rola w ewentualnym przyszłym konflikcie zbrojnym, co powoduje konieczność budowy specjalistycznych okrętów – trałowców oraz stawiaczy min,

- wzrost dystansu walki na morzu, co wymusza w przyszłości budowę okrętów monokalibrowych, bez drugiego kalibru artylerii głównej, którego skuteczność w takiej sytuacji była by ograniczona,

- duża rola manewru i prędkości w bitwie artyleryjskiej. Przyszłe „capital ships” powinny łączyć w sobie cechy pancernika i wielkiego krążownika pancernego,   

- niedostatek w składzie floty jednostek pomocniczych niektórych klas – jak np. warsztatowca czy transportowców wojska. Przydałby się też nowy węglowiec, do uzupełnienia posiadanego jedynaka,

- nie spełniły swojej roli małe krążowniki, tego typu jednostki nie mają w przyszłości większej racji bytu. Konieczne jest budowanie większych i silniejszych okrętów tej klasy. Typ Warszawa może być dobrym punktem wyjścia do budowy nowego typu krążownika pancernopokładowego ze wzmocnionym uzbrojeniem,

- skuteczność uzbrojenia torpedowego niszczycieli (zatopienie pancernika Mikawa). Przyszłe jednostki tej klasy winny cechować się dużą liczbą wyrzutni torped.

ps. Również zapisałem się do toplisty. Zapraszam do klikania, głosowania i oceniania:-)

Krążownik pancerny z działami 274 mm

Dziś prezentuję długo zapowiadany krążownik pancerny uzbrojony w działa 274 mm. Zaryzykuję twierdzenie, że w swoim czasie jest to jeden z najlepszych tej klasy okrętów na świecie. Właściwie tylko japońskie Ikoma i Tsukuba, i ewentualnie amerykańskie typu Tennessee mogą się z nim równać, jednakże ze względu na dopiero co zakończoną wojnę – mało prawdopodobne jest, by akurat krążowniki japońskie miały być potencjalnym przeciwnikiem naszych jednostek. W Europie właściwie nie ma  w tym czasie równorzędnego odpowiednika – zbliżone jednostki wchodziły do służby nie wcześniej niż w 1909 r. (sojuszniczy rosyjski Riurik, włoski Pisa, niemiecki Blucher – ten ostatni w reakcji na nasz okręt zapewne z działami większego niż w rzeczywistości kalibru – np. 8x240?), a i tak żadna z nich nie dysponowała działami aż takiego kalibru. Również pod względem prędkości i opancerzenia jednostka trzyma poziom, nie ustępując zagranicznej konkurencji. Ogólnie wydaje się, że udało się stworzyć silny, nieźle zbilansowany okręt, który będzie istotnym wzmocnieniem floty w najbliższych latach.

Ps. z satysfakcją odnotowuję, że blog osiągnął dziś próg 500.000 odwiedzin. Nawet jeśli połowa z tego to wizyty botów, to liczba ta robi wrażenie. Wszystkim czytelnikom bloga gorąco dziękuję i mam nadzieję na równie liczne odwiedziny w przyszłości :)

Stefan Czarniecki, polish armoured cruiser laid down 1904 (Engine 1905)

Displacement:
    11 507 t light; 11 963 t standard; 12 755 t normal; 13 389 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    461,91 ft / 459,42 ft x 69,59 ft x 24,11 ft (normal load)
    140,79 m / 140,03 m x 21,21 m  x 7,35 m

Armament:
      4 - 10,79" / 274 mm guns (2x2 guns), 627,65lbs / 284,70kg shells, 1896 Model
      Breech loading guns in turrets (on barbettes)
      on centreline ends, evenly spread
      12 - 5,98" / 152 mm guns in single mounts, 107,15lbs / 48,60kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in casemate mounts
      on side, all amidships
      6 - 2,95" / 75,0 mm guns in single mounts, 12,87lbs / 5,84kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in casemate mounts
      on side ends, evenly spread
      8 - 2,95" / 75,0 mm guns in single mounts, 12,87lbs / 5,84kg shells, 1891 Model
      Quick firing guns in deck mounts
      on side ends, evenly spread, 4 raised mounts - superfiring
    Weight of broadside 3 977 lbs / 1 804 kg
    Shells per gun, main battery: 85
    4 - 18,0" / 457 mm submerged torpedo tubes

Armour:
   - Belts:        Width (max)    Length (avg)        Height (avg)
    Main:    6,30" / 160 mm    272,93 ft / 83,19 m    7,48 ft / 2,28 m
    Ends:    3,74" / 95 mm      67,22 ft / 20,49 m    6,00 ft / 1,83 m
      119,26 ft / 36,35 m Unarmoured ends
    Upper:    5,98" / 152 mm    142,72 ft / 43,50 m    7,48 ft / 2,28 m
      Main Belt covers 91% of normal length
      Main belt does not fully cover magazines and engineering spaces

   - Torpedo Bulkhead:
        1,18" / 30 mm    100,00 ft / 30,48 m    17,59 ft / 5,36 m

   - Gun armour:    Face (max)    Other gunhouse (avg)    Barbette/hoist (max)
    Main:    9,21" / 234 mm    6,50" / 165 mm        7,99" / 203 mm
    2nd:    7,01" / 178 mm          -                  -
    3rd:    4,02" / 102 mm          -                  -

   - Armour deck: 1,57" / 40 mm, Conning tower: 9,21" / 234 mm

Machinery:
    Coal and oil fired boilers, complex reciprocating steam engines,
    Hydraulic drive, 3 shafts, 28 819 ihp / 21 499 Kw = 22,50 kts
    Range 5 530nm at 10,00 kts
    Bunker at max displacement = 1 427 tons (85% coal)

Complement:
    599 - 780

Cost:
    £1,396 million / $5,585 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 497 tons, 3,9%
    Armour: 2 718 tons, 21,3%
       - Belts: 968 tons, 7,6%
       - Torpedo bulkhead: 77 tons, 0,6%
       - Armament: 897 tons, 7,0%
       - Armour Deck: 668 tons, 5,2%
       - Conning Tower: 108 tons, 0,8%
    Machinery: 4 115 tons, 32,3%
    Hull, fittings & equipment: 4 176 tons, 32,7%
    Fuel, ammunition & stores: 1 249 tons, 9,8%
    Miscellaneous weights: 0 tons, 0,0%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      7 407 lbs / 3 360 Kg = 11,8 x 10,8 " / 274 mm shells or 1,2 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 1,29
    Metacentric height 4,6 ft / 1,4 m
    Roll period: 13,7 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 72 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,46
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 1,43

Hull form characteristics:
    Hull has rise forward of midbreak
    Block coefficient: 0,579
    Length to Beam Ratio: 6,60 : 1
    'Natural speed' for length: 21,43 kts
    Power going to wave formation at top speed: 53 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 50
    Bow angle (Positive = bow angles forward): -13,00 degrees
    Stern overhang: 2,49 ft / 0,76 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        22,93 ft / 6,99 m
       - Forecastle (28%):    21,46 ft / 6,54 m
       - Mid (67%):        19,95 ft / 6,08 m (14,99 ft / 4,57 m aft of break)
       - Quarterdeck (20%):    14,99 ft / 4,57 m
       - Stern:        16,96 ft / 5,17 m
       - Average freeboard:    19,41 ft / 5,92 m
    Ship tends to be wet forward

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 195,9%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 141,0%
    Waterplane Area: 22 929 Square feet or 2 130 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 85%
    Structure weight / hull surface area: 120 lbs/sq ft or 585 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 0,93
        - Longitudinal: 1,95
        - Overall: 1,00
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is cramped
    Room for accommodation and workspaces is excellent
    Ship has slow, easy roll, a good, steady gun platform
    Good seaboat, rides out heavy weather easily

Stefan Czarniecki (1905)
Piotr Dunin (1906)

Koniec wojny

W maju 1904 r., jak pamiętamy, na odsiecz Hajnanowi wyruszył z Lipawy konwój statków wiozących oddziały lądowe w eskorcie silnej eskadry okrętów wojennych. Pod koniec roku, w związku ze spodziewanym upadkiem Port Artura i związanym z tym możliwym wzrostem zagrożenia dla wyspy, zaczęto organizować drugą eskadrę, która miała wzmocnić polskie siły morskie walczące z Japonią. Dowództwo powierzono wiceadm. wlk. ks. Dymitrowi (1860-1919), który był bratem króla i jednocześnie liniowym oficerem floty.

W jej skład miały wejść jednostki dotąd stojące w rezerwie, świeżo wybudowane oraz zakupione za granicą. Z Bałtyku miały wyruszyć pancerniki Generał-Admirał Nowosilski (4x305) i Jan III Sobieski (6x274), krążowniki pancerne Zawisza Czarny (2x203) i Lech (16x152), krążowniki pancernopokładowe Warszawa i Wilno (2x152 i 6x120), w asyście 4 najnowszych niszczycieli typu Halabarda (Halabarda, Berdysz, Szabla i Szpada) oraz  4 nieco starsze typu Orkan (Orkan, Huragan, Tajfun i Cyklon). W sumie były to niemal wszystkie dostępne pełnowartościowe okręty, jakie można było posłać do walki. Towarzyszyć im miały wyczarterowane na tę okoliczność węglowce, bowiem flota nie miała już na Bałtyku dostępnej żadnej jednostki tego typu.

Na przełomie 1904 i 1905 r. udało się wreszcie sfinalizować zakupy okrętów – w USA pancerników Iowa i Texas, a we Francji krążownika pancernopokładowego D’Entrecasteaux. Jednostki te miały dołączyć do eskadry po drodze.

II eskadra bałtycka opuściła bazę w Lipawie 1 marca 1905 r. i bez większych przygód odbyła rejs przez Morze Północne, północny Atlantyk i Morze Śródziemne aż do Port Saidu, który osiągnięto 8 kwietnia 1905 r. Wybrano tym razem drogę przez kanał sueski, bowiem w obliczu możliwej inwazji japońskiej na Hajnan nie było czasu do stracenia, a poza tym postanowiono pójść za przykładem Niebogatowa, który przeszedł przez kanał bez przeszkód. Kolejnymi przystankami były Dżibuti i nasza baza Diego-Suarez na Madagaskarze, gdzie zespół dopłynął 30 kwietnia Tu postanowiono zaczekać na zakupione okręty. Pancerniki Zygmunt Stary (ex-Iowa) i Zygmunt August (ex-Texas), po przeprowadzonym naprędce szkoleniu i zgrywaniu załóg, wyszły z Baltimore 15 marca i osiągnęły Port Said 15 kwietnia, a na Madagaskar dotarły 2 maja. Z kolei zakupiony we Francji D’Entrecasteaux znajdował się w rezerwie w Tulonie i potrzeba było nieco więcej czasu na jego uruchomienie i jako takie zgranie załogi. W efekcie, mógł on wyruszyć w rejs dopiero 20 kwietnia, by do Diego-Suarez wpłynąć 16 maja, kiedy to już dotarły wieści o klęsce floty rosyjskiej w bitwie na Morzu Południowochińskim. Polski admirał wiedział też już o zablokowaniu portu w Haikou, jak również zbombardowaniu tamtejszej eskadry przez flotę adm. Togo. Kolejne dni upłynęły na gorączkowej wymianie depesz z Ministerstwem Marynarki. Ostatecznie zadecydowano, iż dalszy rejs na Hajnan jest bezcelowy, wobec braku możliwości wejścia do jedynej tamtejszej bazy i późniejszego działania w oparciu o nią. Ministerstwo miało też nadzieję, że wkrótce rozpoczną się rozmowy pokojowe, bowiem oceniano, że możliwości gospodarki japońskiej są już na wyczerpaniu, a dotychczasowe zdobycze zaspokajają oczekiwania Japończyków.  Wobec tego polecono eskadrze pozostać na razie na Madagaskarze, gdzie pełniła by role „fleet in being” i samą swoją obecnością oraz potencjalną możliwością wejścia do akcji stanowiła argument w ewentualnych rokowaniach pokojowych.

Przewidywania Ministerstwa Marynarki okazały się niezwykle trafne. Odniesione w trakcie wojny sukcesy w zasadzie satysfakcjonowały Japonię. Jednocześnie, zaczynała ona dotkliwie odczuwać skutki prowadzenia wojny, a jej rezerwy były już na wyczerpaniu. Z kolei w Rosji dało się już odczuwać rewolucyjne wrzenie, które nie pozostawało bez wpływu na morale floty i armii. W tej sytuacji obydwie strony nie były zainteresowane kontynuowaniem wojny na wyniszczenie i zdecydowały się, przy mediacji amerykańskiej, na rokowania pokojowe. Również rząd polski, odczuwający skutki wojny i znaczne pogorszenie nastrojów w kraju, nie przejawiał wielkiej woli jej kontynuowania. Zawarte w amerykańskim Portsmouth traktaty pokojowe między Japonią a Rosją i Polską sankcjonowały wyniki wojny: Japonia zyskiwała Koreę jako swoją strefę wpływów, bazę w Port Arturze, południowy Sachalin oraz południowy odcinek kolei wschodniochińskiej. Przyznano jej również 140 mln rubli reparacji wojennych. Dla Rosji oznaczało to rezygnację z ekspansji na Dalekim Wschodzie, dla Japonii – otwarcie perspektyw nowych podbojów w Azji i wejście do pierwszej ligi światowych mocarstw. Polska, jako że ostatecznie nie została pobita, wyszła z wojny w sumie obronną ręką – traktat pokojowy utrzymywał dla niej w zasadzie przedwojenne status quo.

ps. jako mały bonusik – prezentuję w komplecie II eskadrę bałtycką.