niedziela, 20 września 2026

Pancernik wieżowy dla Persji

W XIX w. Persja mimo swoich znacznych rozmiarów i długiej linii brzegowej (cały płn. brzeg Zatoki Perskiej i Morza Omańskiego, nie miała w zasadzie poważniejszych sił morskich. Miało to uzasadnienie w typowo lądowym charakterze państwa i braku poważniejszych przeciwników na morzu (z którymi Persja mogła by rywalizować). Niemniej dla państwa aspirującego do roli lokalnego mocarstwa wypada mieć jakąś konkretniejszą jednostkę mogącą pełnić, obok czysto bojowych, także funkcje reprezentacyjne. Jeden niezbyt duży okręt pancerny dla takich celów nie wydaje się być zbytnią przesadą – stąd poniższy okręt.
Jak widać, jest to niskoburtowy (choć nie aż tak jak amerykańskie monitory) okręt pancerny z ożaglowaniem barku, z dwoma wieżami kryjącymi 4 działa odprzodowe Armstronga kal. 229 mm. Napęd, oprócz żagli zapewniają dwie maszyny parowe o łącznej mocy 1052 KM, pracujące na 2 wały i rozpędzające jednostkę do 10 w. (z żaglami zapewne ok. 12 w.) Kadłub okrętu został wykonany z żelaza, co pozwala oczekiwać sporej długowieczności jednostki. Można domniemywać, że we flocie irańskiej taki okręt w roli jednostki bojowej mógłby posłużyć nawet do początków XX w., przechodząc w międzyczasie sporą, uwspółcześniającą go modernizację. 






 

Qajar, persian battleship laid down 1867 (Engine 1868)

Displacement:
    4 237 t light; 4 358 t standard; 4 447 t normal; 4 518 t full load

Dimensions: Length overall / water x beam x draught
    261,06 ft / 255,09 ft x 50,00 ft x 21,52 ft (normal load)
    79,57 m / 77,75 m x 15,24 m  x 6,56 m

Armament:
      4 - 9,02" / 229 mm guns (2x2 guns), 240,00lbs / 108,86kg shells, 1867 Model
      Muzzle loading guns in Coles/Ericsson turrets 
      on centreline, all amidships
    Weight of broadside 960 lbs / 435 kg
    Shells per gun, main battery: 60

Armour:
   - Belts:        Width (max)    Length (avg)        Height (avg)
    Main:    5,98" / 152 mm    132,28 ft / 40,32 m    7,51 ft / 2,29 m
    Ends:    Unarmoured
      Main Belt covers 80% of normal length

   - Gun armour:    Face (max)    Other gunhouse (avg)    Barbette/hoist (max)
    Main:    7,52" / 191 mm    5,51" / 140 mm              -

   - Armour deck: 1,22" / 31 mm, Conning tower: 7,99" / 203 mm

Machinery:
    Coal fired boilers, simple reciprocating steam engines, 
    Direct drive, 2 shafts, 1 052 ihp / 784 Kw = 10,00 kts
    Range 1 000nm at 6,00 kts
    Bunker at max displacement = 159 tons (100% coal)

Complement:
    271 - 353

Cost:
    £0,287 million / $1,147 million

Distribution of weights at normal displacement:
    Armament: 120 tons, 2,7%
    Armour: 761 tons, 17,1%
       - Belts: 285 tons, 6,4%
       - Torpedo bulkhead: 0 tons, 0,0%
       - Armament: 225 tons, 5,1%
       - Armour Deck: 204 tons, 4,6%
       - Conning Tower: 47 tons, 1,0%
    Machinery: 269 tons, 6,1%
    Hull, fittings & equipment: 2 917 tons, 65,6%
    Fuel, ammunition & stores: 209 tons, 4,7%
    Miscellaneous weights: 170 tons, 3,8%

Overall survivability and seakeeping ability:
    Survivability (Non-critical penetrating hits needed to sink ship):
      4 598 lbs / 2 085 Kg = 19,2 x 9,0 " / 229 mm shells or 1,5 torpedoes
    Stability (Unstable if below 1.00): 1,06
    Metacentric height 2,0 ft / 0,6 m
    Roll period: 14,9 seconds
    Steadiness    - As gun platform (Average = 50 %): 71 %
            - Recoil effect (Restricted arc if above 1.00): 0,21
    Seaboat quality  (Average = 1.00): 1,43

Hull form characteristics:
    Hull has raised forecastle, raised quarterdeck 
    Block coefficient: 0,567
    Length to Beam Ratio: 5,10 : 1
    'Natural speed' for length: 15,97 kts
    Power going to wave formation at top speed: 29 %
    Trim (Max stability = 0, Max steadiness = 100): 50
    Bow angle (Positive = bow angles forward): -8,00 degrees
    Stern overhang: 5,97 ft / 1,82 m
    Freeboard (% = measuring location as a percentage of overall length):
       - Stem:        17,95 ft / 5,47 m
       - Forecastle (17%):    15,45 ft / 4,71 m (7,51 ft / 2,29 m aft of break)
       - Mid (50%):        6,00 ft / 1,83 m
       - Quarterdeck (16%):    13,98 ft / 4,26 m (6,00 ft / 1,83 m before break)
       - Stern:        14,47 ft / 4,41 m
       - Average freeboard:    9,35 ft / 2,85 m

Ship space, strength and comments:
    Space    - Hull below water (magazines/engines, low = better): 44,7%
        - Above water (accommodation/working, high = better): 40,5%
    Waterplane Area: 9 044 Square feet or 840 Square metres
    Displacement factor (Displacement / loading): 183%
    Structure weight / hull surface area: 215 lbs/sq ft or 1 050 Kg/sq metre
    Hull strength (Relative):
        - Cross-sectional: 1,70
        - Longitudinal: 5,19
        - Overall: 1,90
    Hull space for machinery, storage, compartmentation is excellent
    Room for accommodation and workspaces is extremely poor
    Ship has slow, easy roll, a good, steady gun platform
    Good seaboat, rides out heavy weather easily

21 komentarzy:

  1. Przypomina trochę Scorpion i Wyvern, a trochę powiększonego Huascara. Ale wielkiego pola do modernizacji chyba tu nie ma.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Coś jednak chyba dało by się podziałać. Ja widziałbym przebudowę następująco:
      - wymiana dział na odtylcowe kal. 203 mm lub podobne,
      - wymiana układu napędowego (maszyny + kotły) na maszyny parowe potrójnego rozprężania z nowoczesnymi kotłami (może nawet wodnorurkowymi, jeśli przebudowa byłaby odpowiednio późno),
      - wymiana opancerzenia żelaznego na stalowe (być może nawet utwardzane powierzchniowo – z zastrzeżeniem jw.),
      - likwidacja omasztowania i ożaglowania, w zamian montaż masztów bojowych z lekkimi działkami (np. Hotchkissy 1-funtowe – 37 mm)
      - likwidacja pomostu nad wieżami
      - montaż licznej artylerii małokalibrowej przeciw torpedowcom (działka 37, 47 i 57 mm)
      - prawdopodobnie rozbudowa nadbudówek.
      dV

      Usuń
  2. W raporcie jest jedna śruba a w opisie dwie.

    OdpowiedzUsuń
  3. Moim zdaniem okręt ma jednak spory potencjał modernizacyjny. Ja widziałbym przebudowę około 1895 r. Objęłaby ona wymianę wież i uzbrojenia na szybkostrzelne armaty odtylcowe np. 2 x II - 203 mm. Dodatkowo należałoby zainstalować artylerię przeciw torpedowcom np. 4 x I - 76 mm (poburtowo) + 2 pom-pomy 37 mm. Pancerz wymieniamy na harveyowski i instalujemy maszynę parową typu VTE wraz z nowoczesnymi kotłami węglowymi. W ten sposób powstanie pancernik obrony wybrzeża, coś w rodzaju perskiej wersji "Vasco da Gamy". :) Myślę, że aktywna służba przynajmniej do kończenia PWS.
    ŁK

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Jak napisałem wyżej, z grubsza tak właśnie widziałbym przebudowę Qajara. W takiej postaci okręt ten spokojnie posłużyłby do pierwszej dekady XX w. nie ustępując specjalnie w niczym ówczesnym pancernikom obrony wybrzeża. A nie wykluczone, że pływałby dużo dłużej, co w przypadku mniejszych flot zdarzało się przecież bardzo często. Przykładowo - szwedzkie POW służyły do lat 50-tych, wspomniany Vasco da Gama - do 1935 r. (miał wtedy 60 lat!). Argentyńskie Independencia i Libertad służyły we flocie do lat 1946-1947 kiedy miały słuszny wiek 55 lat, a w podrzędnych rolach nawet do 1968 r. (76-77 lat!).
      dV

      Usuń
    2. Co do przebudowy widzę daleko idącą zbieżność naszych zapatrywań, co mnie bardzo cieszy! :)
      ŁK

      Usuń
    3. Zastanawiałem się nad możliwymi wariantami przezbrojenia tego okrętu. Niejako naturalnie nasuwają się brytyjskie działa 203 mm L/25 i L/30, stosowane w latach 80-tych i 90-tycxh w Royal Navy (krążowniki typu Mersey, przezbrojony pancernik Bellerophon czy monitory Abissynia i Magdala). Ale ten okręt ma przecież spore rezerwy wyporności (współczynnik CS=1,9), więc czemu by nie pójść w cięższe modele dział? Do wyboru mamy np. liczne modele dział 234 mm. L/26 i L/32 model 1880, które powinny być osiągalne bez problemu. Ale jeśli by przebudowa się opóźniła do drugiej połowy lat 90-tych, to w grę wchodzi już model Mk VIII o długości lufy 40 kalibrów, na proch bezdymny, o znacznie wyższej prędkości wylotowej niż tamte starsze działa (710 m/s wobec 543-646 m/s). A teoretycznie byłby nawet dostępny model Mk IX z ok. 1895 r. o długości lufy 47 kalibrów, z jeszcze większą prędkością wylotową (847 m/s) i dwukrotnie zwiększoną szybkostrzelnością (2 strz./min.) wobec poprzednich modeli. Ale to chyba byłaby przesada i nie wiem, czy takie działa dało by się zamontować w dość już archaicznych wieżach działowych. Zresztą, z jakiegoś powodu ten model nie był używany na okrętach a jedynie w bateriach nadbrzeżnych i to dopiero od 1900 r. Chyba więc poprzestanę na starszym modelu.
      dV

      Usuń
    4. Działa 234 mm L/32 (dokładniej L/31,5) Mark VI były stosowane w zmodyfikowanej wersji na małych monitorach (np. "M21") w okresie PWS. on Monitor M21 in 1915. Pomysł zatem wykorzystani ich na pancerniku perskim należy uznać za trafny.
      ŁK

      Usuń
    5. Te okręciki miały ledwie 540 ton wyporności, a były w stanie unieść takie działo. Zatem ponad 4000-tonowy Qajar nie powinien mieć żadnych problemów z uniesieniem 4 szt. :) Myślę, że to może być ciekawa przebudowa.
      dV

      Usuń
    6. To z pewnością będzie interesująca przebudowa!
      ŁK

      Usuń
    7. PS. Takie obszerne przebudowy starych okrętów dla Turcji "dobrze wychodziły" stoczniom włoskim i niemieckim. W przypadku tych drugich możliwe jest zastosowanie dział Kruppa 238 mm L/35, które cechowała lepsza szybkostrzelność od wspomnianych armat brytyjskich...
      ŁK

      Usuń
    8. Zajrzałem na navweaps i jestem lekko skonfundowany. W pamięci mam bowiem bardzo wysoką szybkostrzelność dział Kruppa 24 cm L/40 montowanych na okrętach typu Wittelsbach i Kaiser Barbarossa, na którym to fakcie opierałem swoją wysoką opinię o sile ognia tych okrętów, mimo mizernego kalibru. Tymczasem patrzę, że jest tam teraz podana szybkostrzelność 0,33-0,67 strz./min. Jestem zaskoczony, by nie rzec zszokowany, bo kiedyś na pewno była tam inna wartość, bodaj 3 strz./min. Co ciekawe, starszy model L/35 (z pancerników obrony wybrzeża) ma podaną wyższą szybkostrzelność 2 strz./min.
      https://navweaps.com/Weapons/WNGER_945-40_skc94.php
      https://navweaps.com/Weapons/WNGER_945-35_skc88.php
      dV

      Usuń
    9. Skądinąd przypuszczam, że armata Kruppa 24 cm strzelała i tak szybciej niż armaty konkurencji, z zamkami śrubowymi.
      KK

      Usuń
    10. Różnie z tym bywało. Np. armata brytyjska 234 mm L/32 miała 1 strz./min., a więc pośrodku między tymi wspomnianymi. Podobnie osiagaly armaty 234 mm L/26. Co ciekawe, dla dział 240 mm L/40 zamontowanych na okrętach austro-węgierskich (Monarch, Kaiser Karl VI) navweaps nadal podaje 3-4 strz./min., czyli podobnie jak kiedyś wykazywała dla podobnych dział na okrętach niemieckich. Ale skąd obecnie jest podawana tak niska wartość dla tych ostatnich dział, jest dla mnie zagadką.
      dV 

      Usuń
    11. Na okrętach cesarsko-królewskich takie wysokie szybkostrzelności (2 - 2,5 rpm) osiągały armaty 240 mm L/40 Skoda wywodzące się z armaty 238 mm L/40 Krupp, ale nie identyczne z nią. Nowe, niższe szybkostrzelności armat Kruppa to wynik najnowszych kwerend źródłowych Erwina F. Sieche z 2020 r.
      ŁK

      Usuń
    12. PS. Znane są jeszcze 2 działa niemieckie 238 mm L/50, które powstały w 1915 r. z przekoszulkowania zdobycznych armat rosyjskich 254 mm L/45. Przy okazji wymieniono mechanizmy zamkowe na horyzontalne, typowe dla armat niemieckich. W latach DWS działa te, z użyciem mocniejszych ładunków miotających, osiągały świetną donośność 26700 m, przy elewacji zaledwie + 30 st.
      ŁK

      Usuń
  4. Modernizacja to jedno, ale samo istnienie takiej jednostki pod koniec XIX czy na początku XX wieku stawiałoby na horyzoncie rozważań stosownych ciał decyzyjnych kwestię następcy już nowej budowy.

    Jasta

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Następca, to jedna kwestia (zakładając modernizacje Qajara – byłby to okręt już z XX w., być może zbudowany bezpośrednio przed PWS). Może mógłby to byc jakiś pow w typie Sverige? Natomiast druga kwestia – to ewentualne towarzystwo Qajara. Tutaj można pomyśleć o jakichś kanonierkach, torpedowcach czy kanonierkach torpedowych (zapewne szumnie zwanych krążownikami;)). Do tego chodzi mi po głowie jakaś flotylla na Morzu Kaspijskim, gdzie dominacja carskiej Rosji w XIX w. była praktycznie absolutna (Persja nie miała tam żadnych okrętów wojennych od 1752 r.!), więc coś by się przydało jako przeciwwaga. Jakieś nieduże kanonierki – to jednak pewnie max tego co można sobie wyobrazić w ramach jako tako realistycznej alternatywy.

      dV

       

      Usuń
    2. Wydaje mi się, że następcą mógłby być POW albo krążownik pancerny w typie „Sankt Georga” (może nawet jego pochodna?). Do tego torpedowce, jakieś wczesne niewielkie kontrtorpedowce. Kanonierki czy monitory wielkości rzecznych na MK to istotnie ciekawy pomysł.

      Jasta

      Usuń
    3. To myślę, że coś we kierunku okrętów kaspijskich w przyszłości podziałam :)
      dV

      Usuń