sobota, 23 maja 2015

Artyleria nadbrzeżna 1856-1906



Przedstawiam rozwój polskiej artylerii nadbrzeżnej w latach 1856-1906 w formie tabelarycznej. Dają się tu zauważyć dwa trendy: tworzenia baterii nadbrzeżnych z dział pochodzących z wycofywanych bądź przebudowywanych okrętów, oraz przesuwania przestarzałej artylerii z metropolii do kolonii, gdzie przez długie jeszcze lata mogła ona być groźna dla nieopancerzonych jednostek wroga. Ponadto daje się zauważyć pewien deficyt nowoczesnych dział w artylerii nadbrzeżnej, dlatego jej unowocześnienie będzie jednym z priorytetów dowództwa floty w najbliższych latach. Koniecznym wydaje się także rozbudowa artylerii nadbrzeżnej poza głównymi bazami, tak by móc chronić jej ogniem większą część linii brzegowej. W szczególności, w planach jest zbudowanie baterii artyleryjskiej w rejonie Cieśniny Irbeńskiej, która wraz z rosyjskimi bateriami na Półwyspie Sworbe oraz polami minowymi mogła by skutecznie zablokować wejście do Zatoki Ryskiej. 

Użyte w tabeli skróty oznaczają:
SB – działo odprzodowe gładkolufowe strzelające pełnymi kulami (smoothbore),
SBs – działo odprzodowe gładkolufowe haubiczne, tzn. mogące strzelać granatami (smoothbore shell-firing)
ML – działo odprzodowe gwintowane (muzzle loading)
BL – działo odtylcowe gwintowane (breech loading)
QF – działo szybkostrzelne (quick firing).

Dla dział gładkolufowych podano wagomiar w funtach (przy czym dla niektórych w uwagach podano też kaliber w mm, jeśli był stosowany w epoce na ich określenie). Dla dział gwintowanych podano kaliber w mm. Gwiazdką oznaczono działa nieistniejące w rzeczywistości. Pozostałe mają swoje odpowiedniki. Podany dla dział 279/19, 229/20, 305/20, 203/22 i 279/22 zasięg jest większy niż spotykany w literaturze, gdyż założyłem strzelanie pod nieco większym kątem, niż było to możliwe na stanowiskach okrętowych (zasięg w literaturze jest podawany dla kąta podniesienia zaledwie 6 stopni, na stanowisku lądowym można go nieco zmodyfikować, tj. zwiększyć).

Lokalizacja
Bateria
Lata
Ilość dział
Rodzaj
Kaliber
(wagomiar)/ dł. lufy w kal.
Model
Waga pocisku
Prędkość
wylotowa
Zasięg
Strz./
min.
Uwagi
KRÓLESTWO POLSKIE
LIPAWA
Jakub Kettler (fort od 1886 r.)
1866-1878
4
SB
1000f/12
1865
490, 0kg
455 m/s
6,0 km
0,14
508 mm Dahlgrena licencja
1870-1885
4
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2

1886-
4
BL
305/30
1877
331,7 kg
570 m/s
9,2 km
0,25

1886-
3
BL
254/24
1886
227,0 kg
632 m/s
9,4 km
0,5
*
Zygmunt Przyjemski
1873-1904
2
ML
320/15
1872
331,0 kg
420 m/s
4,5 km
0,2
*
1905-
2
BL
274/40
1893
262,6 kg
815 m/s
27,0 km
3

Marcin Kątski (fort od 1885 r.)
1856-1864
6
SB
36f/16,8
1833
15,4 kg
463 m/s
2,0 km
-

1864-1878
4
SBs
170f/14,6
1854
77,0 kg
378 m/s
3,1 km
0,25
279mm Dahlgrena
1864-1876
3
SBs
450f/11,8
1862
200,0 kg
366 m/s
4,5 km
0,2
381mm Dahlgrena
1866-1870
4
ML
153/15
1863
40,0 kg
407 m/s
2,5 km
0,5

1871-1885
3
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2

1872-1899
3
ML
320/15
1872
331,0 kg
420 m/s
4,5 km
0,2
*
1885-
2
BL
229/35
1877
127,0 kg
653 m/s
11,0 km
0,33

1886-
3
BL
254/24
1886
227,0 kg
632 m/s
9,4 km
0,5
*
1900-
5
BL
203/45
1892
87,8 kg
899 m/s
14,6 km
2

Paweł Grodzicki
1889-1904
6
BL
279/19
1867
233,1 kg
425 m/s
5,1 km
0,25
Zdjęte z Bolesława Chrobrego
1905-
3
BL
274/40
1893
262,6 kg
815 m/s
27,0 km
3

WINDAWA
Krzysztof Arciszewski
1856-1867
8
SB
36f/16,8
1833
15,4 kg
463 m/s
2,0 km
-

1867-1872
5
ML
153/15
1863
40,0 kg
407 m/s
2,5 km
0,5

1873-1903
2
ML
320/15
1872
331,0 kg
420 m/s
4,5 km
0,2
*
1904-
4
BL
254/45
1891
225,2 kg
777 m/s
20,5 km
0,67

Alojzy Bruhl (fort od 1894 r.)
1856-1866
10
SB
36f/16
1858
15,4 kg
441 m/s
2,0 km
-

1866-1872
3
ML
153/15
1863
40,0 kg
407 m/s
2,5 km
0,5

1873-1893
3
ML
320/15
1872
331,0 kg
420 m/s
4,5 km
0,2
*
1874-
2
BL
279/19
1867
233,1 kg
425 m/s
5,1 km
0,25

1893-
4
BL
305/35
1886
331,7 kg
637 m/s
10,6 km
0,43

1894-
2
BL
254/24
1886
227,0 kg
632 m/s
9,4 km
0,5
*
POŁĄGA
Kazimierz Siemienowicz
1865-1878
2
SBs
170f/14,6
1854
77,0 kg
378 m/s
3,1 km
0,25
279mm Dahlgrena
1865-1870
2
SB
24f/18,4
1833
11,9 kg
466 m/s
2,0 km
-
Zdjęte z kanonierki Wilia
1864-1876
2
SBs
450f/11,8
1862
200,0 kg
366 m/s
4,5 km
0,2
381mm Dahlgrena
1871-1888
3
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2

1889-
4
BL
229/20
1867
122,7 kg
445 m/s
4,5 km
0,5
Zdjęte z Bolesława Chrobrego
Połąga-Południe
1900-
4
QF
152/45
1892
41,4 kg
793 m/s
14,1 km
7

NOWA KURLANDIA (od 1876)
MONROWIA
Adam Przyjemski
(fort od 1900 r.)
1878-1884
10
SBs
60f/14,3
1855
25,6 kg
550 m/s
2,4 km
-
Zdjęte z pływających baterii
1879-1887
4
SB
1000f/12
1865
490, 0kg
455 m/s
6,0 km
0,14
508 mm Dahlgrena, przeniesione z Lipawy
1880-1895
2
BL
305/20
1867
301,2 kg
445 m/s
4,4 km
0,25

1896-
2
BL
305/30
1877
331,7 kg
570 m/s
9,2 km
0,25

1900-
4
QF
152/45
1892
41,4 kg
793 m/s
14,1 km
7

Józef Bem
1877-1881
16
SBs
60f/14,3
1855
25,6 kg
550 m/s
2,4 km
-
Zdjęte z pływających baterii
1879-1886
6
SBs
170f/14,6
1854
77,0 kg
378 m/s
3,1 km
0,25
279mm Dahlgrena, przeniesione z Lipawy i Połągi
1882-1886
4
SB
100f/13
1864
42,7 kg
420 m/s
3,0 km
-
Zdjęte z pancernika Bolesław Śmiały, 234 mm
1887-
2
BL
229/35
1877
127,0 kg
653 m/s
11,0 km
0,33

1896-
2
BL
305/30
1877
331,7 kg
570 m/s
9,2 km
0,25

Piotr Wiesiołowski
1890-
4
BL
229/20
1867
122,7 kg
445 m/s
4,5 km
0,5
Zdjęte z Władysława Łokietka
BUCHANAN
Jakub Redel
1877-1890
3
SBs
450f/11,8
1862
200,0 kg
366 m/s
4,5 km
0,2
381mm Dahlgrena, przeniesione z Lipawy
1891-
5
BL
152/23
1867
38,0 kg
435 m/s
5,0 km
2
Zdjęte z fregaty Artemida
Maurycy Hauke
1878-1884
12
SBs
60f/14,3
1855
25,6 kg
550 m/s
2,4 km
-
Zdjęte z pancernika Konstanty I
1885-
4
BL
229/20
1867
122,7 kg
445 m/s
4,5 km
0,5
Zdjęte z Kazimierza Wielkiego
TOGO (od 1880)
LOME
Grunwald
1884-1900
2
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2

1898-
3
QF
102/40
1895
14,2 kg
680 m/s
9,5 km
15
*
Wiedeń
1883-1902
3
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2

1903-
5
BL
152/32
1880
41,5 kg
660 m/s
6,8 km
1
*Zdjęte z Admirała Dickmanna
ANEHO
Aneho
1901-
3
QF
120/45
1892
20,5 kg
823 m/s
10,1 km
12-15

1903-
2
BL
152/32
1880
41,5 kg
660 m/s
6,8 km
1
*Zdjęte z Admirała Dickmanna
MADAGASKAR (od 1885/1894)
MAILAKA
Admirał Lesowski
1894-
5
BL
152/23
1867
38,0 kg
435 m/s
5,0 km
2
Zdjęte z fregaty Artemida
Generał-Admirał Nowosilski
1898-
4
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Zdjęte z fregaty Atena
1904-
2
BL
254/22
1885
227,0 kg
605 m/s
9,0 km
0,5
*Zdjęte z Generała Dwernickiego
Nossi-Be
1899-
4
QF
120/45
1892
20,5 kg
823 m/s
10,1 km
12-15

1899-
1
BL
279/22
1877
249,5 kg
455 m/s
5,1 km
0,33
Zdjęte z kanonierki Tryton
DIEGO-SUAREZ
Piotr Bontemps
1898-
4
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Zdjęte z korwety Porewit
Ramena
1898-
4
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Zdjęte z korwety Jarowit
1903-
2
BL
203/45
1892
87,8 kg
899 m/s
14,6 km
2

HAJNAN (od 1885)
HAIKOU
Wschodnia
1886-1899
2
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Zdjęte z pancernika Kazimierz Wielki
1886-1898
3
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2
Przeniesione z Lipawy
1899-1904
3
QF
120/45
1892
20,5 kg
823 m/s
10,1 km
12-15
Zniszczone 11/12.08.1904
1905-
2
BL
279/22
1877
249,5 kg
455 m/s
5,1 km
0,33
Zdjęte z kanonierek Harpia i Cerber
1905-
3
(1905: 2)
BL
203/35
1885
90,0 kg
663 m/s
9,2 km
1
Zdjęte z Bolesława Chrobrego
1906-
2
QF
152/40
1897
45,4 kg
701 m/s
9,1 km
5-7
Wydobyte z Chin Yen
Zachodnia
1885-1895
1
BL
254/26
1883
181,6 kg
575 m/s
8,0 km
0,25
Zniszczone w wyniku eksplozji prochu
1887-1900
2
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Zdjęte z pancernika Kazimierz Wielki
1900-
2
QF
152/45
1892
41,4 kg
793 m/s
14,1 km
7

1901-
2
QF
120/45
1892
20,5 kg
823 m/s
10,1 km
12-15

1905-
3
(1905: 2)
BL
203/35
1885
90,0 kg
663 m/s
9,2 km
1
Zdjęte z Bolesława Chrobrego
Północna
1886-1905
4
BL
107/20
1867
12,5 kg
325 m/s
1,9 km
2
Przeniesione z Lipawy
1905-
4
BL
203/35
1885
90,0 kg
663 m/s
9,2 km
1
Zdjęte z Bolesława Chrobrego
1906-
4
BL
305/22
1880
329,3 kg
525 m/s
10,5 km
0,3
Wydobyte z pancernika Chin Yen
WANGMEN
Jan Staszkowski
1900-
5
BL
203/22
1867
84,7 kg
410 m/s
4,2 km
0,75
Przeniesione z Haikou

Poniżej podaję szczegółowe rozmieszczenie baterii (tylko dla tych baz, w których jest więcej niż 1 bateria, w pozostałych przypadkach baterie są ulokowane w bezpośrednim sąsiedztwie portu):

Lipawa:
Bateria (1886 r.: fort) Jakub Kettler – po płn. stronie wejścia do portu,
Bateria Zygmunt Przyjemski – ok. 4 km na północ od wejścia do portu,
Bateria  (1885 r.: fort) Marcin Kątski – po płd. stronie wejścia do portu,
Bateria Paweł Grodzicki – ok. 4 km na południe od wejścia do portu,

Windawa:
Bateria Krzysztof Arciszewski – ok. 2 km na północ od wejścia do portu,
Bateria (1894: fort) Alojzy Bruhl – po płd. stronie wejścia do portu,

Połąga
Bateria Kazimierz Siemienowicz – po płn. stronie wejścia do portu,
Bateria Połąga-Południe – ok. 2 km na południe od wejścia do portu,

Monrowia:
Bateria (1900 r.: fort) Adam Przyjemski – ok. 1 km na północ od portu, u ujścia rzeki St. Paul,
Bateria Józef Bem – po południowej stronie portu,
Bateria Piotr Wiesiołowski – w rejonie wyspy Balli,

Buchanan
Bateria Jakub Redel – ok. 4 km na północ od portu, u ujścia rzeki St. John,
Bateria Maurycy Hauke – po północnej stronie portu,

Lome
Bateria Grunwald – ok. 4 km na zachód od wejścia do portu,
Bateria Wiedeń – po zachodniej stronie wejścia do portu,

Mailaka
Bateria Admirał Lesowski - po wschodniej stronie portu
Bateria Generał-Admirał Nowosilski – na zachodnim brzegu zatoki Ampasindava, u wejścia do niej,
Bateria Nossi-be – w płd.-zach. części wyspy Nossi-be, nad zatoką Crater,

Diego Suarez
Bateria Piotr Bontemps – po płn. stronie wejścia do zatoki,
Bateria Orangea – po płd. stronie wejścia do zatoki,

Haikou
Wschodnia – ok. 2 km na wschód od wejścia do portu,
Zachodnia – ok. 4 km na zachód od wejścia do portu,
Północna – na wschodnim brzegu zatoki Haikou, na płn.-wsch. od portu.