Tradycją na przełomie wieków było, że siły morskie Królestwa
Polskiego na dalekim wschodzie brały od czasu do czasu udział we wspólnych
ćwiczeniach z rosyjską eskadrą bazującą w Port Arturze. Nie inaczej było na
przełomie stycznia i lutego 1904 r. – w manewrach wzięły udział krążownik
pancerny Władysław Łokietek, krążownik pancernopokładowy Stefan Czarniecki i
kanonierka (dawny mały krążownik) Menelaos ze składu eskadry hajnańskiej
(pancernik Kazimierz II Sprawiedliwy akurat miał awarię kotłów i w ćwiczeniach
nie uczestniczył). 4 lutego 1904 r. okręty wróciły z ćwiczeń i nieopatrznie
zakotwiczyły na zewnętrznej redzie Port Artura, czym zostały narażone na
niespodziewany atak. Tak też się stało w nocy z 8 na 9 lutego. Japończycy zaatakowali
bez wypowiedzenia wojny. 10 niszczycieli przeprowadziło zaskakujący atak
torpedowy na zakotwiczone jednostki (w domyśle atakujących – rosyjskie..).
Przeprowadzony nie bez problemów atak (tuż przed zderzyły się Oboro z Ikazuchi,
a Inazuma chwilowo opuścił szyk) przyniósł dość znaczące starty wśród
atakowanych – z 16 torped trafiły 4, w pancerniki Retwizan i Cesariewicz,
krążownik Pałłada oraz krążownik pancerny Władysław Łokietek. O ile okręty
rosyjskie odniosły uszkodzenia (co prawda – w przypadku pancerników dość
ciężkie), o tyle polski krążownik pancerny miał wielkiego pecha – torpeda
wystrzelona prawdopodobnie z Akatsuki z dystansu 600 m trafiła w okolice
dziobowego masztu, powodując szybki przechył jednostki i zanurzanie się
dziobem, a po 20 minutach jej przewrócenie się do góry stępką. Znać o sobie
dała tu słaba ochrona (a w zasadzie jej brak)
podwodnej części wiekowego już okrętu, nieprzystosowanego zupełnie do
wytrzymywania trafień torpedami.
Efekt zaskoczenia był zupełny – zaatakowane jednostki
dopiero po kilku minutach zdołały otworzyć chaotyczny i w większości niecelny
ogień. Lekkie uszkodzenia odniósł tylko niszczyciel Akatsuki, na którym pocisk 120 mm ze Stefana
Czarnieckiego przebił jeden z kominów.
Ponieważ jednak atak nie spełnił oczekiwań dowództwa
japońskiego (flota rosyjska nie została rozgromiona, choć dwa pancerniki na
długo zostały wyłączone z działań), adm. Togo zdecydował się podjąć stałą
blokadę rosyjsko-polskich sił w Port Arturze.
W dniu 10 lutego car Mikołaj II wypowiedział wojnę Japonii.
Tego samego dnia sprawa wojny z Japonią stanęła na nadzwyczajnym posiedzeniu
Rady Państwa w Warszawie. Jak łatwo można się domyślić, wątpliwości co do
następnego korku zarówno monarcha jak i rada nie mieli żadnych..
